lezen Wij

Wouter Helmer: Ruimte voor spontane natuur

Bekijk Sluit

lezen Wij

Natuur is belangrijk. Maar waarom eigenlijk? Die vraag staat centraal in een speciale interviewreeks, met deze maand: Wouter Helmer.

Datum
Auteur
Pancras Dijk
Fotograaf
Jörgen Caris

Meer dan voor natuurbehoud pleit u voor natuurontwikkeling. Waarom? 
Veel natuurbeschermers proberen veranderingen zoveel mogelijk tegen te gaan. In mijn ogen is dat een illusie. Natuur is dynamisch. Honderdduizenden soorten zijn voortdurend op zoek naar manieren om te overleven. Met het veranderende klimaat en nieuwe behoeften vanuit de samenleving levert dat steeds nieuwe landschappen op. Natuurbeschermers moeten meebewegen met die natuurlijke dynamiek. 

Hoe ziet u hun rol dan? 
Essentieel is het ruimte maken voor natuurlijke processen. Mijn eerste werkervaring deed ik op in de Millingerwaard, een natuurontwikkelingsgebied langs de Waal waar die aanpak tot spectaculaire resultaten heeft geleid. Er ontstonden bijzondere landschapstypen. Hoogwatergeulen, rivierduinen, ooibossen en kwelpatronen keerden terug, en honderden diersoorten. Ik leerde er ook het belang van communicatie: wie zijn de potentiële partners en hoe win je ze voor je plannen? Waterbeheerders, bestuurders of horecamensen zien natuur vaak niet als een topprioriteit. Ik verplaats me in hun positie en probeer zo tot een eindresultaat te komen waarbij iedereen is gebaat. Geen diepe afgravingen waarin huisvuil verdwijnt, maar ondiepe waarin de natuur zich kan ontwikkelen. De waterbeheerder kan ik uitleggen dat het water dan schoner wordt, de burgemeester dat de hoogwaterstand lager uitvalt.

En de horecaondernemer? 
Die is blij met de vele bezoekers. 25 jaar geleden kwamen er weinig mensen naar de Millingerwaard, nu meer dan tweehonderdduizend per jaar. Die lopen vrijwel allemaal hetzelfde paadje af, dus hun impact is beperkt. Voor sommige soorten zal het er nu te druk zijn, maar dat is de prijs die je betaalt voor gastvrijheid. Van dichte hekken en bordjes met “verboden toegang” houd ik niet. 

U schept voorwaarden voor spontane natuurontwikkeling. Weet u van tevoren al wat het resultaat zal zijn? 
Dat weten we maar voor een deel, op basis van steeds meer kennis en ervaring en in mijn geval een behoorlijke dosis optimisme. De natuur zál zich ontwikkelen als ze de ruimte krijgt. Als je stopt met maaien, ontstaat er bijvoorbeeld snel een ruigte of bosje. Maar of daar dan een ziekte uitbreekt die weer nieuwe soorten een kans biedt, moet je maar afwachten. 

Riviergebieden zijn dynamisch. Op zandgrond duurt natuurontwikkeling langer. 
Dat blijkt mee te vallen. Met vijf gezinnen wonen we hier op dertien hectare zandgrond. Toen we het kochten, 22 jaar geleden, was het productiebos, zeker geen rijk ecosysteem. Al die jaren volgde ik er 1350 soorten. We hebben er twee pony’s rondlopen en hier en daar wat bomen gekapt, maar grijpen verder niet in. Nu zijn er wespendieven uitgevlogen, leeft er een havik, zitten er steenmarters en wilde zwijnen. Het kan dus ook op zandgrond. 


Met uw organisatie Rewilding Europe richt u zich op natuurontwikkeling buiten
Nederland. Wat is het doel?

Het doel is mensen weer te verbinden met wildere natuur. De vertrouwde landbouwsamenleving verdwijnt, mede doordat jongeren masaaal naar de stad
trekken. Door die landvlucht komt in Europa jaarlijks een miljoen hectare
landbouwgrond braak te liggen. Straks woont 85 procent van de Europeanen in
een stad. In de weekeinden zoekt men ontspanning en avontuur in groene
gebieden. Zo ontstaat er een nieuwe plattelandseconomie, waarin recreërende
stedelingen de voornaamste factor zijn. Nu al is toerisme in veel gebieden van groter economisch belang dan landbouw of industrie. Dat biedt kansen om onze verhouding tot de natuur te verbeteren. Voor de natuur is de recreant een veiliger bondgenoot dan die boer van vroeger.

Hoe ziet het er in de praktijk uit?
Op acht – straks tien – plekken verspreid over Europa werken we samen met
lokale partners aan grootschalige natuurontwikkeling. Rivieren krijgen meer
ruimte, evenals spontane bosontwikkeling en we brengen verdwenen diersoorten
terug, zoals wilde paarden en wisenten, die op hun beurt roofdieren aantrekken.

Parallel daaraan ontwikkelen we een toeristische infrastructuur. We zien dat het werkt. In de vallei van de Coa in Portugal zijn twee wolvenroedels teruggekeerd. Tegelijkertijd bloeit de toeristensector op, met nieuwe B&B’s en safarimogelijkheden.

Kan zo’n aanpak ook in ons land slagen?
Als je puur met een ecologische bril kijkt, is er nu al een spectaculair gebied aan het ontstaan tussen de Gelderse Poort en de Markerwadden: met de Veluwezoom, de Hoge Veluwe, het Deelerwoud, het wisentengebied bij Radio Kootwijk en de Oostvaardersplassen. Dat groene raamwerk zou met een paar ingrepen een samenhangend, robuust ecosysteem kunnen worden. Wat je daar allemaal zou kunnen meemaken op een vierdaagse tocht! De ene dag zie je konikpaarden en bevers, een dag later loop je langs de wisenten en op dag drie vliegen zeearenden over. Dat perspectief gloort aan de horizon, maar we
zullen eerst alle betrokken partijen moeten zien te winnen voor een gemeenschappelijk verhaal dat voor iedereen voordeel biedt.

Wouter Helmer (1960) geldt als de pionier van de moderne ecologie in Nederland. In 1989 stond hij aan de wieg van ARK natuurontwikkeling, waarvan hij tot vorig jaar directeur was. Tot de grote natuurprojecten die hij ontwierp horen onder meer de Millingerwaard, dicht bij zijn woonplaats Heilig Land Stichting. De laatste jaren werkt Helmer voor Rewilding Europe, dat tot doel heeft om Europeanen via spectaculaire voorbeeldgebieden bewust te maken van de natuurlijke rijkdom van hun continent en ze ook economisch te verbinden met wildere natuur. Hij ontving vele onderscheidingen voor zijn werk.

Lees ook de andere interviews over de Kracht van de Natuur met prinses Irene van Lippe-Biesterfeld, universitair hoofddocent filosofie aan de Radboud Universiteit Martin Drenthen, met omgevingspsycholoog en hoogleraar natuurbeleving aan de Rijksuniversiteit Groningen Agnes van den Berg en met Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermings- en waterrecht aan de Tilburg University. En lees ook het interview met David Strayer, cognitief psycholoog, over In de buitenlucht: ‘vitamine groen’ doet haar werk.


Bekijk ook

Ads for you!

Beste bezoeker,

We zien dat je waarschijnlijk een adblocker of andere software gebruikt die onze banners ontregelt.
Dat vinden we jammer, hiermee missen we inkomsten voor onze site die we hard nodig hebben.
Merk daarom onze site als 'veilig' aan en volg deze instructies.

Dankjewel voor je tijd.
National Geographic Nederland/België

Sluiten