lezen Wetenschap

Stuiptrekkingen voor het slapengaan

Bekijk Sluit

lezen Wetenschap

Naar schatting ervaart 60 tot 70 procent van de mensen een ‘hypnagoge schok’ voor het vatten van de slaap. Waar komen deze stuiptrekkingen vandaan?

Datum
Auteur
Christian de Bruijn
Fotograaf
Getty Images

Je ligt heerlijk comfortabel in bed, klaar voor een goede nachtrust. Net als je bijna in een diepe slaap valt, lijk je meters naar beneden te vallen en schrik je wakker van een schokgolf door je lichaam. Komt dit je bekend voor? Grote kans. Het merendeel van de mensen heeft deze ongecontroleerde reflexen van tijd tot tijd alvorens definitief in dromenland te belanden. De bedgezel blijft niet buiten schot: de stuiptrekkingen kunnen zo hevig zijn dat een onverwachtse linkse zo is uitgedeeld. Waar komen deze ‘hypnagoge schokken‘ vandaan?

Hypnagoge toestand

De stuipen doen zich voor in de ‘hypnagoge toestand’: de overgangsperiode tussen de wakkere en de slaapmodus. Hierin schakel je over van een bewuste naar een onbewuste toestand. Twee specifieke delen van het brein zijn verantwoordelijk voor deze overgang: het reticulair activatiesysteem (RAS) en de ventrolaterale preoptische nucleus (VLPO). Deze delen bevinden zich naast elkaar, vlak achter de ogen. Het RAS bereidt de hersenen en het lichaam voor op de nachtrust, waar de VLPO ons daarna juist in slaapmodus houdt en vanuit het onderbewustzijn belangrijke processen in het lichaam blijft aansturen.

Wisseling van de wacht

Precies deze wisseling van de wacht lijkt de boosdoener. Terwijl je in slaap valt, daalt je serotoninegehalte: een stofje dat vooral bekend staat als het ‘geluksstofje’, maar dat ook helpt de grote spieren in bijvoorbeeld onze armen en benen onder controle te houden. Tegelijkertijd stuurt je VLPO de aanmaak van twee andere stofjes aan, GABA en glycine, die je spieren gedurende de slaap juist roerloos proberen te houden.

Wetenschappers denken dat hypnagoge schokken uiteindelijk ontstaan doordat je zelf in slaap valt, terwijl de spieren in je lichaam nog niet zover zijn. Je RAS en VLPO vechten als het ware een onderlinge strijd uit in de transitie van bewust- naar onderbewustzijn. Je arm of beenspier is uiteindelijk de dupe van de tegenstrijdige signalen die hij vanuit de hersenen krijgt en maakt een ongecontroleerde beweging.

Evolutionaire verklaring

Een andere theorie gaat uit van een meer evolutionaire verklaring. De hypnagoge schok zou een lichaamseigen instrument van onze voorouders zijn dat hen wakker schudde wanneer ze bijvoorbeeld uit een boom dreigden te vallen. Het mechanisme stelde onze spieren in staat snel te reageren en zo een nare val te voorkomen.

Let wel: bovenstaande verklaringen zijn slechts theorieën. Want hoewel het om een veelvoorkomend verschijnsel gaat, hebben wetenschappers nog geen definitief uitsluitsel kunnen bieden over de oorzaak ervan. De onvoorspelbaarheid van de bewegingen maakt het onderzoeken ervan lastig, maar ook het gegeven dat de getroffen slapers lang niet altijd wakker worden of zich de schok herinneren. Vaststaat dat (over)vermoeidheid, stress, angst, een oncomfortabele houding en cafeïne de kans op een rondvliegend arm of been aanzienlijk vergroten. Een gevaar voor de gezondheid hoeft het in elk geval niet te zijn – mits je je partner ontziet.


Bekijk ook

Ads for you!

Beste bezoeker,

We zien dat je waarschijnlijk een adblocker of andere software gebruikt die onze banners ontregelt.
Dat vinden we jammer, hiermee missen we inkomsten voor onze site die we hard nodig hebben.
Merk daarom onze site als 'veilig' aan en volg deze instructies.

Dankjewel voor je tijd.
National Geographic Nederland/België

Sluiten