lezen Wij

Martin Drenthen: De wildheid van de natuur

Bekijk Sluit

lezen Wij

Natuur is belangrijk. Maar waarom eigenlijk? Die vraag staat centraal in een speciale interviewreeks, met deze maand: Martin Drenthen.

Datum
Auteur
Aart Aarsbergen
Fotograaf
Aart Aarsbergen

U noemt zich milieufilosoof. Wat bedoelt u daarmee?
Traditioneel zag de westerse mens de natuur vooral als grondstof, als iets wat hij kon gebruiken. Dit antropocentrische denken levert in de moderne tijd grote problemen op. Eind jaren vijftig, begin jaren zestig van de vorige eeuw ontstond met de opkomst van de milieubeweging het besef dat er iets grondig mis was in onze verhouding tot de natuur. Hier ligt het begin van de milieufilosofie: filosofen gingen nadenken over de oorzaken van de milieucrisis en over mogelijke uitwegen. 

Is er sprake van hernieuwde aandacht voor de natuur?
Dat geldt alleen voor dit deel van de wereld. In het Westen appreciëren we de natuur meer dan vroeger en nemen we maatregelen om haar terugkeer te bevorderen. Dat heeft met onze groeiende welvaart te maken, met de mogelijkheden en bedreigingen ervan. Nu we ons niet meer hoeven te bekommeren om ons overleven, ontdekken we dat ‘nutteloze’ natuur bijdraagt tot de kwaliteit van ons leven. In internationaal gezelschap wordt daarop soms wat meewarig gereageerd: wat hebben jullie een luxeproblemen, wij moeten de natuur juist benutten om te overleven.

We spreken tegenwoordig graag over wildernis als een soort supernatuur. 
Wildernis wordt meestal gezien als ongerepte natuur, het onaangetaste dat ons buiten de cultuur voert. Historici hebben echter laten zien dat het begrip wildernis het product is van een specifieke plek en periode: het Europa van de negentiende eeuw. De meeste andere volken kennen het begrip niet. De Europeanen zagen de Serengeti als ongerepte natuur, maar de vlakte was het voormalig jachtgebied van de lokale bevolking totdat deze werd gedecimeerd door uit Europa geïmporteerde ziekten. De natuur had er dus wel degelijk een menselijke signatuur. Ik gebruik daarom liever het begrip wildheid. Dat behelst geen ongereptheid, maar een bepaalde kwaliteit. Wildheid heeft te maken met iets wat buiten de mens ligt. We kunnen het niet controleren of bepalen, het heeft een eigen vitaliteit en spontaniteit waardoor we worden verrast. Wildheid gaat over wat filosofen het transcendente noemen, dat wat de mens overstijgt. We kunnen dat op veel plekken ervaren, ook in cultuurlandschappen. 

Het is iets buiten ons om?
De natuur is autonoom, zij laat zich niet controleren. Juist dat fascineert ons. Wanneer we op een boswandeling een ree of hert zien, kan ons dat ontroeren. Er gebeurt iets wat ons als het ware wordt gegeven, wat ons overvalt en daarom een speciale betekenis krijgt. Als we van tevoren wisten dat het hert er zou staan, had die ontmoeting een heel andere betekenis.

Onder natuurbeschermers wordt de laatste tijd veel gesproken over rewilding. Wat is dat? 
Rewilding wordt wel gebruikt als synoniem voor natuurherstel, maar internationaal heeft het een bredere betekenis. Daarbij gaat het niet alleen om het herstel van biodiversiteit en het behoud van soorten, maar om het in de natuur terugbrengen van wat ik eerder ‘wildheid’ heb genoemd. Aanhangers van het rewildingconcept, onder wie de Britse journalist George Monbiot, redeneren dat die kwaliteit in het moderne, overgeorganiseerde leven steeds meer naar de achtergrond is verdrongen. Rewilding kan een vitaliteit en intensiteit in het leven terugbrengen die mensen in het dagelijks bestaan ontberen. Het gaat dus ook over het ontdekken van wildheid in onszelf. Ik zet wel wat vraagtekens bij deze manier van redeneren, maar het is interessant te zien dat rewilding zo meer is dan een zaak van ecologen en biologen. Het gaat om een maatschappelijke beweging en heeft te maken met wat wij beschouwen als een goed leven.

U heeft grote belangstelling voor de terugkeer van de wolf in Nederland. Waarom?
Als de wolf terugkeert, en dat is wat biologen ons verzekeren, dan is het voor het eerst sinds eeuwen dat er in ons land een dier rondloopt dat minstens in theorie gevaarlijk voor ons kan zijn. Er zijn ook tegenstanders, maar veel mensen juichen zijn komst toe: we houden immers van de natuur en willen haar meer ruimte geven. Maar de wolf is een roofdier en veroorzaakt ook schade en mogelijk gevaar. Wat zijn terugkeer interessant maakt, is de vraag of wij die ‘andersheid’ of wildheid van de natuur ook accepteren als die ons niet uitkomt, als die onze plannen doorkruist en onze ambities matigt. Kunnen wij aanvaarden dat niet de mens de maat bepaalt, maar de natuurlijke systemen zelf?

Jagen neemt toe in populariteit, vooral onder stedelingen. Wat vindt u daarvan?
Het past in het concept van rewilding, het is een manier om intense ervaringen op te doen. De jagers willen zich afzetten tegen de kunstmatigheid van onze voedselindustrie. Maar in hun motivatie klinkt ook een element van zelfrechtvaardiging door: de verwende stedeling die op zoek is naar een leuke kick en daarvoor een goede reden bedenkt. Ik heb niet per se iets tegen wild eten en de jacht, maar hou op te beweren dat de wereld er beter van wordt. 

Martin Drenthen (1966) studeerde filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, waar hij nu als universitair hoofddocent filosofie is verbonden aan de faculteit natuurwetenschappen. Hij is gespecialiseerd in de relatie tussen mens en natuur. Drenthen publiceerde in 2003 een handelsversie van zijn proefschrift Grenzen aan wildernis. Zijn laatste publiekspublicatie is een bijdrage aan de bundel De wolf terug, eng of enerverend? (2015).

Lees ook de interviews over de Kracht van de Natuur met omgevingspsycholoog en hoogleraar natuurbeleving aan de Rijksuniversiteit Groningen Agnes van den Bergprinses Irene van Lippe-Biesterfeld, met Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermings- en waterrecht aan de Tilburg University. Lees ook het interview met Wouter Helmer van Rewilding Europe en het interview met David Strayer, cognitief psycholoog, over In de buitenlucht: ‘vitamine groen’ doet haar werk.


Bekijk ook

Ads for you!

Beste bezoeker,

We zien dat je waarschijnlijk een adblocker of andere software gebruikt die onze banners ontregelt.
Dat vinden we jammer, hiermee missen we inkomsten voor onze site die we hard nodig hebben.
Merk daarom onze site als 'veilig' aan en volg deze instructies.

Dankjewel voor je tijd.
National Geographic Nederland/België

Sluiten