lezen Wetenschap

De wereld van Freek Vonk: hoe zag de dodo eruit?

Bekijk Sluit

lezen Wetenschap

De dodo. Wie kent hem niet? Maar wie heeft daadwerkelijk een dodo gezien? Niemand. De dodo heeft de twijfelachtige eer om symbool te staan voor de dieren die door menselijk ingrijpen zijn uitgestorven.

Datum
Auteur
Freek Vonk
Fotograaf
Naturalis

Dodo’s kwamen alleen voor op het Afrikaanse eiland Mauritius, achthonderd kilometer uit de kust van Madagaskar. Het was een grote, plompe duifachtige. Wel een meter hoog, een flinke vogel dus, zoals is te zien op deze reconstructie uit 1907 (onder).

Credit: Naturalis

Dodo’s konden niet vliegen, die eigenschap waren ze in de loop van de tijd kwijtgeraakt. Want waarom zou je vliegen als er geen natuurlijke vijanden zijn en je alles wat je nodig hebt op het eiland kunt vinden? Maar na de komst van de eerste zeevaarders, in de late zeventiende eeuw, zaten de dodo’s als ratten in de val. Het vermogen tot vliegen kan niet van de ene op de andere dag terugkeren. In de evolutie gebeurt het weliswaar regelmatig dat kenmerken verdwijnen en later terugkomen, maar zo’n atavisme kost tijd. En veel tijd kregen de dodo’s niet.

Makkelijke prooi

Ze hadden zelfs geen schijn van kans. Veel dodo’s werden door zeevaarders aan boord gehesen als verse vleesvoorraad. Sommige kwamen levend in Europa aan en werden tentoongesteld. Kolonisten kapten de bossen op Mauritius. De eieren en kuikens van de grondbroedende dodo werden een makkelijke prooi voor de ratten, varkens, honden en katten die de zeevaarders hadden meegebracht. Eind zeventiende eeuw was de dodo uitgestorven.

Beetje bij beetje groeide het dier daarna uit tot een object van fascinatie. Pas veel later, in de negentiende eeuw, kwam het besef dat de dodo voorgoed verdwenen was. Dat dieren door menselijk toedoen konden uitsterven, werd eerder voor onmogelijk gehouden. Maar hoe erg is dit nu eigenlijk, uitsterven is toch een natuurlijk proces? Meer dan 99,99 procent van de diersoorten die ooit op aarde hebben geleefd, is uitgestorven. Elke soort moet er op een gegeven moment aan geloven. Ongelooflijk maar waar.

De bekendste uitgestorven vogel

Toch is er nu iets bijzonders aan de hand. Wij mensen versnellen dit proces enorm: nu sterven soorten duizend keer zo snel uit als vroeger, onder meer door jacht, habitatvernietiging, overexploitatie, klimaatverandering, milieuvervuiling en de import van exotische soorten. De dodo mag dan de bekendste uitgestorven vogel zijn, er zijn natuurlijk nog veel meer soorten die het loodje hebben gelegd. Sinds de komst van de mens stierven op de eilanden in de Grote Oceaan liefst duizend vogelsoorten uit.

Illustratie: Frederick William Frohawk

Dinosauriërs

Naturalis heeft op Mauritius een massagraf opgegraven met dodo’s en andere dieren. Het onderzoek van het kwetsbare materiaal gaat heel langzaam, en dodobotten blijven daardoor zeldzaam. Er zijn nog minder complete skeletten van gevonden dan van sommige dinosauriërs. We weten dan ook nog maar heel weinig van de dodo. Het skelet hieronder is een samengestelde replica die staat in Naturalis. Het moet de dodo voorstellen zoals hij er misschien heeft uitgezien. Want zelfs dat blijft, eeuwen na zijn dood, een mysterie.

Bioloog Dr. Freek Vonk is als wetenschappelijk medewerker verbonden aan Naturalis, waar hij onder meer de evolutie van slangen en hun gifklieren bestudeert. Voor dit tijdschrift schrijft hij tweemaandelijks over belangwekkende museumstukken op het gebied van natuur en wetenschap die in Naturalis Biodiversity Center worden tentoongesteld.

De dodo is ook voor Mark Carnall, die verantwoordelijk is voor de collectie van het Oxford University Museum of Natural History, een van zijn favoriete uitgestorven dieren.
 


Bekijk ook

Ads for you!

Beste bezoeker,

We zien dat je waarschijnlijk een adblocker of andere software gebruikt die onze banners ontregelt.
Dat vinden we jammer, hiermee missen we inkomsten voor onze site die we hard nodig hebben.
Merk daarom onze site als 'veilig' aan en volg deze instructies.

Dankjewel voor je tijd.
National Geographic Nederland/België

Sluiten